Psychologia

NIESFORNE, ALE NASZE

Równie ważny jak treść wypowiedzi jest jej ton emocjonalny, zwłaszcza dla dziecka nadpobudliwego. Mówimy w sposób ciepły i ze spokojem wynikającym z pewności swojej mocy. Staramy się przedstawić obowiązujące reguły jako narzędzie współpracy w społeczności klasowej, dzięki któremu jest nam łatwiej i przyjemniej osiągać sukcesy.

Stwarzamy atmosferę ochoty do działania. Jest to niezwykle ważne, zwłaszcza dla dziecka, które kieruje się impulsem. W szkole podstawowej – zwłaszcza w klasach młodszych listę reguł uzasadniamy przepisami nie podając ich dokładnego brzmienia, a tym bardziej numeru ustaw, bo to jest nudne i powoduje rozdrażnienie zamiast chęci współpracy. Bardzo skuteczne jest odwołanie się do autorytetu oczywistego dla danego wieku. Warto powiedzieć uczniom, że w każdej zorganizowanej grupie ludzi, zarówno w zakładzie pracy rodziców, w wojsku, w ekipie filmowej, na statku – rządzi wódz (dyrektor, generał, reżyser, kapitan). On wie, co jest dla grupy ważne, dobre, jak należy postępować. Trzeba się go słuchać. Wodzem dla klasy na każdej lekcji jest nauczyciel, a wodzem naczelnym jest wychowawca. Dyrektor jest wodzem dla wszystkich nauczycieli (Karta Nauczyciela – ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r, Ustawa o Systemie Oświaty 1991 art. 7 Dz. U. 1997, Nr 56, poz. 357 – tekst jednolity) określa to jednoznacznie. Szkołą kieruje dyrektor, który jest jej przedstawicielem na zewnątrz, przełożonym służbowym wszystkich pracowników szkoły, przewodniczącym rady pedagogicznej. Dyrektor sprawuje opiekę nad dziećmi i młodzieżą uczącą się w szkole. Dyrektor odpowiedzialny jest w szczególności za: tworzenie warunków do rozwijania samorządnej i samodzielnej pracy uczniów i wychowanków. /

Działając jako skuteczny przywódca musimy pokazać praktyczną stronę swojej mocy. Określamy i uzgadniamy z dziećmi w szczegółach konsekwencje łamania przyjętych reguł. Staramy się o to, żeby konsekwencje prowadziły do naprawienia szkód spowodowanych złamaniem konkretnych reguł. Powinniśmy oddzielić swoje emocje od rzeczywistych skutków niewłaściwego działania dziecka. Jest to niezwykle trudne. Dziecko nadpobudliwe ma bowiem to do siebie, że świadomie i mimo woli wytrąca nas z równowagi. Trudno nam pogodzić się z powtarzającym się niesfornym zachowaniem. W reakcji na niepowodzenia wychowawcze pojawia się skłonność do zastosowania silniejszych sankcji popartych dodatkowo okazaniem zdenerwowania. Co dzieje sie wtedy? Nakręca się spirala zachowań nacechowanych emocjami. Zamiast zająć się naprawieniem szkody, obie strony usztywniają się w swych pozycjach, myślą o odwecie, sytuacja zostaje doprowadzona do absurdu. W skrajnych przypadkach dochodzi wtedy do wzajemnej przemocy. Zamiast konsekwencji stosujemy bowiem karę, czyli zemstę. Uczymy wtedy dziecko przemocy.

Gdy czujemy, że ponoszą nas nerwy, warto przypomniec sobie, że borykamy się z trudnościami spowodowanymi rzeczywistą chorobą dziecka. Biochemia jego mózgu utrunia mu kontrolowanie swoich reakcji, zwłaszcza w stanie silnego pobudzenia emocjonalnego. My potrafimy i mamy obowiązek to zrozumieć.

/ System oświaty zapewnia w szczególności: możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną oraz niedostosowaną społecznie, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami, Karta Nauczyciela – ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Rozdział 1. Przepisy ogólne Art.1, p. 5.

Skuteczne stosowanie konsekwencji wymaga jasnego trybu postępowania. Reakcje ne niesforne zachowanie się dziecka stopniujemy. Uczymy je w ten sposób asertywnego stawiania granic. Wdrażamy do uporządkowania zachowań społecznych.

Stopień (krok) pierwszy: INFORMACJA ZWROTNA I PROŚBA

(słowo klucz – „proszę, nie rób tak” ) Jeżeli jakieś zachowanie nas denerwuje, wprawia w zakłopotanie, to zanim wezmą górę emocje, warto dać sygnał o swoim dyskomforcie. Przykład: nie mogę jasno wytłumaczyć, skoro przerwałeś mi w trakcie mojej wypowiedzi. Proszę cię, żebyś nie robił tego więcej. Intencja: Zależy mi na tym, żebyśmy porozumieli się mówiąc po kolei. Jeżeli dołożymy do prośby swoje intencje, wówczas zwrócenie uwagi będzie łagodniejsze i sprawi, że dziecko nie powinno obrazić się na nas.

Krok drugi: WYZNACZENIE GRANICY

(słowo klucz – „nie życzę sobie” ) Kiedy dziecko naruszające regułę nie zareagowało na prośbę, przechodzimy do postawienia drugiej granicy. Może się zdarzyć tak, że stawianie granic musimy zacząć już od tego poziomu. Przykład: nie życzę sobie, żebyś mi przerywał. Chcę być wysłuchana do końca.

Krok trzeci: ZAPOWIEDŹ SANKCJI

Dodajemy zapowiedź sankcji, którą zastosujemy, jeżeli dziecko w dalszym ciągu zachowuje się nieodpowiednio. Skuteczna sankcja musi spełniać dwa warunki:

  • musi być realna do wykonania,

  • musi być uciążliwa dla osoby, w stopsunku do której chemy ją zastosować. Uciążliwość powinna być proporcjonalna do wagi wykroczenia.

Przykład: Jeżeli nadal będziesz mi przerywał, wstawię ci minus za pracę na lekcji.

Krok czwarty: WYKONANIE SANKCJI

To ostatni poziom, na którym już musimy zastosować zapowiedzianą sankcję.

Uwaga! Ważne jest, abyśmy nie wracali do wyższych, (delikatniejszych) poziomów, przeszliśmy już na niższe. Świadczyłoby to o naszym braku konsekwencji i nie bylibyśmy skuteczni.

Dla dziecka nadpobudliwego stosowanie konsekwencji staje się również nagrodą, ponieważ wiąże się ze zwracaniem nań uwagi. Jest to szczególnie widoczne w młodszych klasach. Przykład: – Mamo, dostałam stopień! – Chwali się dziewczynka z drugiej klasy – Ależ to dwójka z minusem, przecież wiesz, że to znaczy, że żle napisałaś! – Ale mam stopień! – cieszy się córeczka. Dla młodzieży starszej nagrodą bywa publiczne wytykanie złego postępku – na forum klasy, lub co gorsza – na szkolnym apelu. Młody człowiek staje się wtedy gwiazdą – odnosi sukcesy w zakłócaniu porządku – wszyscy się nim zajmują, jest w centrum uwagi. Nie takie mają być skutki wyciągania konsekwencji. Nauką odróżniania dobrych i złych skutków działania zajmiemy się w następnym numerze.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *